Narcyzm jest ostatnio bardzo popularnym terminem, którego często używamy do określania osób zachowujących się toksycznie w relacjach, w stosunku do swoich bliskich. Odpowiedzmy więc na pytanie, skąd się bierze narcyzm?
Na początku chciałabym podkreślić, że nie każde zachowanie przekraczające granice drugiej strony jest narcyzmem, a nie każdy „toksyk” ma to zaburzenie. W poniższym artykule przyjrzymy się przyczynom narcystycznego zaburzenia osobowości, potocznie nazywanego narcyzmem.
Pamiętajmy jednak, że jest to tekst poglądowy, zawierający ogólne informacje, jakie mogą być przyczyny narcyzmu, nie zastępuje jednak diagnozy psychologicznej i lekarskiej.
Jeśli natomiast chcesz wstępnie zorientować się, czy masz do czynienia z narcystyczną osobą, zrób poniższy darmowy test online:
Test na narcyzm
Dowiedz się, czy mężczyzna lub kobieta cierpi na patologiczny narcyzm lub przejawia narcystyczne cechy osobowości
Skąd się bierze narcyzm?
Narcyzm, jak potocznie nazywa się narcystyczne zaburzenia osobowości (NPD) ma złożone i wieloczynnikowe przyczyny. W literaturze psychologicznej wskazuje się zarówno na czynniki biologiczne, genetyczne, jak i środowiskowe, które mogą przyczynić się do rozwoju tego zaburzenia.
Poniżej wymienię najbardziej powszechne teorie, skąd się bierze narcyzm.
1. Czynniki środowiskowe
Zadając sobie pytanie, skąd się bierze narcyzm, musimy pamiętać, że jest to złożone zjawisko, a samych typów narcyzmu wyróżniamy co najmniej kilka.
Jeśli zastanawiałeś się nad tym, skąd się bierze osobowość narcystyczna, na pewno szukałeś jej źródeł w dzieciństwie. To słuszny kierunek, ponieważ środowisko i rodzina pochodzenia mają ogromny wpływ na późniejsze funkcjonowanie nas wszystkich1.
Czynniki środowiskowe to np. metody wychowawcze. Z jednej strony to może być wychowywanie dziecka w poczuciu, że jest pępkiem świata i niestawianie mu żadnych granic. Ale z drugiej strony przyczynia się też do tego chłodne i surowe wychowanie, w którym dziecko nie ma poczucia, że rodzice kochają je bezwarunkowo.
2. Czynniki biologiczne
Tak samo, jak środowisko, w którym dorasta dziecko, geny i uwarunkowania biologiczne, wrodzona budowa układu nerwowego oraz przekazane przez rodziców cechy osobowości mogą wpływać na ekspresję pewnych cech w kierunku narcyzmu.
Innymi słowy, jeśli ciągłe chwalenie, komunikaty ze środowiska, że dziecko jest najlepsze i najwspanialsze, dodatkowo karanie za każdą porażkę i np. wyśmiewanie innych w obecności dziecka jako radzenie sobie z napięciem trafią na podatny genetycznie grunt – mamy mieszankę wybuchową. Ten schemat, wzmacniany przez lata, jest odpowiedzią na pytanie skąd się bierze narcyzm.
Niektóre badania wskazują również na różnice w funkcjonowaniu mózgu u osób narcystycznych, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za empatię i regulację emocji.
3. Mechanizmy obronne
Skąd się biorą narcyzi? Może ci się to wydać zaskakujące, ale wykształcenie takiego rodzaju osobowości może wynikać zarówno z nadmiernego, bezrefleksyjnego chwalenia w dzieciństwie, jak i z nadmiernej krytyki.
W pierwszym przypadku dziecko nabiera przekonania o swojej nieomylności i doskonałości. W drugim natomiast wykształca się nadmierny autokrytycyzm, który skłania do perfekcjonizmu i autoagresji w przypadku niepowodzeń2. Bezpieczniej więc jest obwinić kogoś za porażkę, niż samemu jej sprostać.
Dodatkowo takie osoby czują potrzebę ciągłego udowadniania swojej wyższości. To tylko nakręca spiralę toksycznych zachowań, które stają się mechanizmami obronnymi przed spojrzeniem na swoje życie realistycznie.
Przeczytaj też: Jak rozpoznać narcyza?
4. Wpływ mediów i kultury
Współczesne społeczeństwo, które często promuje sukces, indywidualizm i prestiż, może sprzyjać rozwojowi narcystycznych cech3. To również może nam sugerować, skąd się bierze narcyzm.
W środowiskach, gdzie kładzie się nacisk na osiągnięcia i perfekcję, osoby mogą rozwijać przesadne poczucie własnej wartości, aby sprostać tym wymaganiom.
Udział w tym mają media takie jak prasa i telewizja, teksty kultury i ogólnie kultura wizualna, ale też i przede wszystkim media społecznościowe, których dynamiczny rozwój w dużej mierze przyczynił się do rozpowszechnienia tego zaburzenia.
5. Trauma wczesnodziecięca
Wiemy już mniej więcej, jak powstaje narcyzm. Nie możemy jednak zapominać, że ogromną rolę odgrywają też doświadczenia życiowe, jakie spotykają osoby na przestrzeni lat. Trudne wydarzenia mogą powodować wykształcenie nieadekwatnych mechanizmów obronnych.
Dziecko, które doświadcza traumy zaniedbania, przemocy i nieodpowiedniego traktowania, chcąc przetrwać, musi sobie jakoś poradzić z sytuacją. Taka osoba kompensuje niską samoocenę narcystycznym poczuciem wyższości. Jest to sposób radzenia sobie z bólem emocjonalnym.
Czy narcyzm jest dziedziczny?
Badania sugerują, że skłonności do pewnych cech osobowości, takich jak brak empatii czy nadmierna potrzeba uznania, mogą być dziedziczone4.
Nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie, czy narcyzm jest dziedziczny. Oprócz genów ma tutaj znaczenie ich ekspresja, a to dzieje się poprzez wpływ czynników środowiskowych, czy traum, jakich doświadcza młody człowiek. Jednakże zestaw genów, w jakie jesteśmy wyposażeni ma mimo wszystko duże znaczenie.
Może zainteresować cię też: Typowe teksty narcyza
Skąd się bierze narcyzm: podsumowanie
Poznaliśmy trochę narcyzm i jego przyczyny. Wiemy, że te cechy często rozwijają się jako sposób ochrony przed niską samooceną i poczuciem wstydu. Osoby z NPD mogą maskować swoje wewnętrzne poczucie nieadekwatności poprzez nadmierne skupienie na sobie i potrzebę uznania.
Narcystyczne zaburzenia osobowości są niezwykle trudne do terapii i leczenia. Często osoby dotknięte tymi trudnościami nie widzą problemu w sobie, mają ograniczony wgląd i motywację do zmian.
Jak powstaje narcyz? Jest to skomplikowane i złożone zagadnienie. Wiele czynników musi zajść jednocześnie i być wzmacnianymi przez lata. Jedno jest pewne – jest to ciężkie zaburzenie, które niełatwo poddaje się leczeniu. Warto mieć na jego temat przynajmniej podstawową wiedzę, aby móc uniknąć nieprzyjemności.
Jeśli wiesz, że masz do czynienia z narcystycznym partnerem lub narcystyczną partnerką, zajrzyj do e-booka „Sposób Na Narcyza” lub „Sposób Na Narcyzkę„. To poradniki, które pomagają rozpoznać narcystyczne cechy osobowości i tłumaczą, jak radzić sobie w relacjach z takimi osobami, jak stawiać granice i uodpornić się na manipulacje.
Metoda pozwalająca bronić się przed narcystyczną osobą, odpowiedzieć na jej manipulacje, zdobyć ją lub skłonić do powrotu
Źródła
- Mayo Clinic, 2023, Narcissistic personality disorder ↩︎
- Ni, 2019, 2 Main Causes of Narcissism and Their Destructive Impact ↩︎
- MP, 2013, Osobowość narcystyczna ↩︎
- Mandal, 2023, Heritability of Narcissism ↩︎
